اسباب‌بازی کودک توی دهانش گیر کرده یا قطعه کوچکش رو بلعیده؛ چه کار کنیم؟
نکته مهم: اگر این اتفاق همین حالا افتاده و کودک نمی‌تواند نفس بکشد، گریه کند یا سرفه مؤثر داشته باشد، منتظر خواندن مقاله نمانید؛ فوراً با اورژانس محل تماس بگیرید و اقدامات کمک‌های اولیه متناسب با سن کودک را آغاز کنید.
تصور کنید کودک مشغول بازی است که ناگهان سرفه می‌کند، دستش را به دهانش می‌برد یا شروع به گریه می‌کند. چند لحظه بعد متوجه می‌شوید یکی از قطعات کوچک اسباب‌بازی گم شده است.
در چنین شرایطی، طبیعی است که والدین بترسند و نگران سلامت فرزندشان شوند. اما مهم‌ترین کار این است که به‌جای دستپاچگی، وضعیت تنفس کودک را بررسی کنند و بدانند چه زمانی به کمک فوری نیاز دارند.
بلعیدن یک قطعه کوچک همیشه به معنای خفگی نیست؛ اما خفگی ناشی از انسداد راه هوایی یک وضعیت اورژانسی است. همچنین بعضی اجسام، حتی اگر در ابتدا هیچ علامتی ایجاد نکنند، می‌توانند به دستگاه گوارش آسیب جدی برسانند.
برای تصمیم‌گیری درست، باید بین سه وضعیت تفاوت قائل شویم:
خفگی: جسم وارد راه هوایی شده و عبور هوا را محدود یا مسدود کرده است.
گیر کردن جسم در مری: جسم در مسیر عبور غذا قرار گرفته و ممکن است بلعیدن آب دهان یا غذا را دشوار کند.
بلعیدن جسم خارجی: قطعه وارد دستگاه گوارش شده است؛ ممکن است بدون مشکل عبور کند یا به بررسی و درمان پزشکی نیاز داشته باشد.
در ادامه، هر سه وضعیت را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم در هر کدام چه اقدامی لازم است.
مهم‌ترین نشانه‌ای که باید بررسی کنید، توانایی کودک برای نفس کشیدن و سرفه کردن است.
اگر کودک ناگهان سرفه می‌کند، صدای گریه دارد و می‌تواند نفس بکشد، احتمالاً هنوز مقداری هوا از راه تنفسی عبور می‌کند. اما اگر نمی‌تواند نفس بکشد، گریه کند یا سرفه مؤثر داشته باشد، احتمال انسداد شدید راه هوایی مطرح است.
به این نشانه‌ها توجه کنید:
کودک نمی‌تواند نفس بکشد یا نفس کشیدن برایش بسیار دشوار است.
نمی‌تواند گریه کند یا صدایی تولید کند.
سرفه‌هایش بی‌صدا، ضعیف یا غیرمؤثر است.
هنگام تلاش برای نفس کشیدن، صدای غیرعادی ایجاد می‌کند.
لب‌ها یا پوستش به رنگ آبی یا خاکستری درمی‌آیند.
هوشیاری خود را از دست می‌دهد.
در صورت مشاهده علائم انسداد شدید راه هوایی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. در ایران شماره اورژانس پزشکی ۱۱۵ است. اگر کشور دیگری هستید، با شماره اورژانس محلی تماس بگیرید.
اگر کودک می‌تواند به‌خوبی سرفه کند و نفس بکشد:
۱. او را تنها نگذارید و آرامش خود را حفظ کنید.
۲. تشویقش کنید سرفه کند تا شاید جسم خارج شود.
۳. وضعیت تنفس و هوشیاری او را به‌دقت زیر نظر بگیرید.
۴. اگر سرفه به‌تدریج ضعیف شد یا کودک دیگر نتوانست نفس بکشد، فوراً اقدامات کمک‌های اولیه خفگی را آغاز کنید.
در این وضعیت، تا زمانی که کودک سرفه مؤثر دارد، ضربه به پشت یا فشارهای شکمی را بی‌دلیل انجام ندهید.
در نوزاد زیر یک سال، روش کمک‌های اولیه با کودکان بزرگ‌تر تفاوت دارد.
اگر نوزاد هوشیار است اما نمی‌تواند به‌طور مؤثر نفس بکشد، طبق اصول کمک‌های اولیه خفگی:
۱. نوزاد را روی ساعد خود، به‌صورت دمر و با حمایت مناسب از سر و گردن قرار دهید؛ سر باید پایین‌تر از تنه باشد.
۲. با پاشنه دست، ۵ ضربه مشخص بین دو کتف وارد کنید.
۳. اگر جسم خارج نشد، نوزاد را با حفظ حمایت سر و گردن به پشت برگردانید.
۴. با دو انگشت، ۵ فشار قفسه سینه در محل مناسب روی استخوان جناغ وارد کنید.
۵. این چرخه را تا خروج جسم یا رسیدن کمک پزشکی ادامه دهید.
در نوزاد زیر یک سال، از فشارهای شکمی یا مانور هایملیخ استفاده نکنید؛ این کار ممکن است باعث آسیب داخلی شود.
اگر نوزاد بیهوش شد، او را روی سطحی سفت و صاف قرار دهید، با اورژانس تماس بگیرید و احیای قلبی ریوی را مطابق آموزش معتبر و راهنمای اپراتور اورژانس آغاز کنید.
اگر کودک بالای یک سال هوشیار است اما نمی‌تواند به‌طور مؤثر سرفه کند یا نفس بکشد:
۱. او را کمی به جلو خم کنید و با پاشنه دست، ۵ ضربه محکم بین دو کتف وارد کنید.
۲. اگر جسم خارج نشد، پشت کودک قرار بگیرید و او را به جلو متمایل کنید.
۳. مشت خود را بالای ناف و پایین استخوان جناغ قرار دهید؛ با دست دیگر مشت را بگیرید و ۵ فشار سریع به سمت داخل و بالا وارد کنید.
۴. اگر انسداد برطرف نشد، چرخه ۵ ضربه به پشت و ۵ فشار شکمی را تکرار کنید.
هم‌زمان از فرد دیگری بخواهید با اورژانس تماس بگیرد. اگر تنها هستید، تماس را در اولین فرصت ممکن برقرار کنید و دستورهای اپراتور را دنبال کنید.
اگر کودک بیهوش شد، او را روی سطح صاف قرار دهید و احیای قلبی ریوی را مطابق آموزش معتبر و راهنمای اپراتور اورژانس آغاز کنید.
توجه مهم: این دستورالعمل‌ها برای کمک‌های اولیه در انسداد شدید راه هوایی هستند، نه برای هر کودکی که صرفاً یک قطعه اسباب‌بازی را بلعیده است. اگر برای اجرای مانورها آموزش ندیده‌اید، اپراتور اورژانس می‌تواند شما را راهنمایی کند.
خیر؛ مگر اینکه جسم را به‌وضوح ببینید و بتوانید به‌آسانی آن را خارج کنید.
فرو بردن انگشت داخل دهان کودک بدون مشاهده جسم ممکن است آن را به عمق بیشتری از راه هوایی براند و انسداد را شدیدتر کند.
همچنین تلاش برای بیرون کشیدن جسمی که محکم گیر کرده است، می‌تواند به بافت‌های دهان و گلو آسیب بزند.
بله، در بعضی شرایط.
اگر کودک قطعه‌ای را بلعیده و در حال حاضر طبیعی نفس می‌کشد، صحبت می‌کند و رفتار عادی دارد، ممکن است جسم وارد دستگاه گوارش شده باشد و خطری فوری برای راه هوایی ایجاد نکند.
بااین‌حال، طبیعی بودن ظاهر کودک به‌تنهایی برای اطمینان از بی‌خطر بودن جسم کافی نیست.
خطر به عوامل مختلفی بستگی دارد:
اندازه جسم
شکل آن؛ صاف، نوک‌تیز یا دارای لبه‌های برنده
جنس جسم
وجود باتری یا آهن‌ربا
سن کودک
علائم فعلی کودک
برای مثال، یک قطعه پلاستیکی کوچک و صاف با یک باتری سکه‌ای یا آهن‌ربای قوی قابل مقایسه نیست.
در موارد زیر، منتظر ظاهر شدن علائم نمانید:
احتمال بلعیدن باتری سکه‌ای یا دکمه‌ای وجود دارد.
کودک یک یا چند آهن‌ربا بلعیده است.
احتمال بلعیدن جسم نوک‌تیز یا برنده وجود دارد.
کودک دچار مشکل تنفسی، سرفه مداوم یا خس‌خس شده است.
بلعیدن آب دهان برای کودک دشوار شده یا آب دهانش جاری است.
کودک درد گردن، قفسه سینه یا شکم دارد.
استفراغ مکرر یا خون در استفراغ یا مدفوع مشاهده می‌شود.
جسم بزرگ است یا احتمال می‌دهید در مری گیر کرده باشد.
اگر کودک علائم شدید تنفسی دارد، با اورژانس تماس بگیرید. در موارد دیگر نیز برای ارزیابی فوری به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید و توصیه پزشکی را به تأخیر نیندازید.
اگر مطمئن نیستید چه چیزی بلعیده شده، یا کودک بسیار کم‌سن است، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بعضی اجزای کوچک به دلیل شکل، اندازه یا ترکیباتشان خطر بیشتری دارند.
باتری‌های سکه‌ای یا دکمه‌ای در بعضی اسباب‌بازی‌ها، کنترل‌ها و وسایل الکترونیکی استفاده می‌شوند.
اگر این باتری در مری گیر کند، می‌تواند در مدت کوتاهی آسیب شدید بافتی ایجاد کند. این آسیب ممکن است حتی پیش از بروز علائم واضح شروع شود.
اگر احتمال می‌دهید کودک باتری سکه‌ای بلعیده است:
فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا کودک را به اورژانس بیمارستان برسانید.
منتظر سرفه، درد یا سایر علائم نمانید.
کودک را وادار به استفراغ نکنید.
برای بیرون آوردن باتری از انگشت یا ابزار استفاده نکنید.
به کودک غذا یا نوشیدنی ندهید، مگر اینکه متخصص اورژانس یا مرکز مسمومیت مشخصاً دستور دیگری بدهد.
در بعضی دستورالعمل‌های تخصصی، برای کودکان واجد شرایط که باتری سکه‌ای بلعیده‌اند، مصرف عسل در مسیر انتقال توصیه شده است؛ اما این توصیه شرایط مشخصی دارد و برای همه کودکان مناسب نیست. به‌خصوص برای نوزادان زیر یک سال، عسل ممنوع است. بدون تأخیر در انتقال به بیمارستان، از راهنمایی مستقیم اورژانس یا مرکز مسمومیت پیروی کنید.
آهن‌رباهای کوچک ممکن است بخشی از بعضی اسباب‌بازی‌ها یا بازی‌های ساختنی باشند.
بلعیدن چند آهن‌ربا، یا یک آهن‌ربا همراه با قطعه فلزی، می‌تواند باعث شود اجسام از دیواره بخش‌های مختلف روده به یکدیگر جذب شوند. این وضعیت ممکن است به انسداد، سوراخ شدن روده و آسیب جدی منجر شود.
اگر احتمال بلعیدن آهن‌ربا وجود دارد، حتی اگر کودک هیچ علامتی ندارد، او را فوراً برای ارزیابی پزشکی ببرید.
اگر تعداد آهن‌رباهای بلعیده‌شده مشخص نیست، این موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
قطعاتی مانند پیچ، سوزن، تکه‌های تیز پلاستیک، قطعات شکسته اسباب‌بازی و اجسام فلزی دارای لبه تیز ممکن است به بافت‌های دستگاه گوارش آسیب برسانند.
اگر کودک چنین جسمی را بلعیده است:
برای ارزیابی فوری به اورژانس مراجعه کنید.
به او نان، برنج یا مواد غذایی دیگر ندهید تا جسم را به پایین برانید.
سعی نکنید با ایجاد استفراغ جسم را خارج کنید.
این اجسام ممکن است در برخی شرایط بدون ایجاد مشکل از دستگاه گوارش عبور کنند؛ اما این موضوع به اندازه، شکل، محل قرارگیری و سن کودک بستگی دارد.
اگر کودک قطعه‌ای از اسباب‌بازی را بلعیده است، بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید تا بر اساس مشخصات جسم و شرایط کودک، ضرورت معاینه مشخص شود.
برای کودکان کم‌سن، به‌ویژه زیر دو سال، در ارزیابی بلع جسم خارجی باید احتیاط بیشتری به خرج داد.
گاهی کودک می‌تواند نفس بکشد، اما احساس می‌کند چیزی در گلویش گیر کرده است. ممکن است سرفه کند، عق بزند، آب دهانش جاری شود یا نتواند به‌راحتی چیزی را قورت دهد.
در این شرایط، احتمال دارد جسم در مری گیر کرده باشد.
توانایی نفس کشیدن به این معنا نیست که جسم حتماً بی‌خطر است.
اگر کودک نمی‌تواند آب دهانش را ببلعد، درد گردن یا قفسه سینه دارد، مرتب استفراغ می‌کند یا احساس گیر کردن جسم ادامه دارد، باید فوراً در اورژانس ارزیابی شود.
در این وضعیت:
انگشت یا ابزار را داخل گلوی کودک نبرید.
برای پایین فرستادن جسم، غذا یا آب به او ندهید.
او را وادار به استفراغ نکنید.
اگر مشکل تنفسی ایجاد شد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
پزشک بر اساس علائم و نوع جسم تصمیم می‌گیرد که آیا تصویربرداری، آندوسکوپی یا اقدام دیگری لازم است.
در شرایط اضطراری، بعضی واکنش‌های به‌ظاهر منطقی می‌توانند خطر را افزایش دهند.
اگر جسم را نمی‌بینید، انگشت را کورکورانه داخل دهان کودک نبرید. این کار ممکن است جسم را به عمق بیشتری براند.
استفراغ عمدی ممکن است باعث ورود محتویات معده به راه هوایی شود و برای بعضی اجسام نیز خطر آسیب بیشتر دارد.
این روش خانگی قابل اعتماد نیست. ممکن است جسم را در مری گیر بیندازد یا وضعیت را پیچیده‌تر کند.
در مورد باتری سکه‌ای، آهن‌ربا و اجسام نوک‌تیز، نبود علائم اولیه به معنای بی‌خطر بودن نیست.
بسیاری از اجسام کوچک و صاف ممکن است بدون مشکل از دستگاه گوارش عبور کنند؛ اما تصمیم‌گیری درباره مراقبت در منزل باید بر اساس نوع جسم و شرایط کودک انجام شود.
اگر پس از ارزیابی پزشکی مشخص شد جسم بلعیده‌شده کم‌خطر است و کودک می‌تواند در منزل تحت نظر باشد، دستورهای پزشک را دنبال کنید.
در این شرایط:
وضعیت عمومی کودک را زیر نظر بگیرید.
به هرگونه درد شکم، استفراغ، تب، مشکل بلع یا تغییر در تنفس توجه کنید.
در صورت بروز علائم جدید، دوباره با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
درباره تغذیه، فعالیت و مدت پیگیری، مطابق توصیه پزشک عمل کنید.
در همه موارد نیازی نیست مدفوع کودک را برای یافتن جسم بررسی کنید. اینکه لازم است جسم دفع‌شده را پیدا کنید یا پیگیری تصویربرداری انجام دهید، به نوع جسم و دستور پزشک بستگی دارد.
اگر پزشک مراقبت در منزل را توصیه نکرده یا هنوز نوع جسم مشخص نیست، خودسرانه منتظر دفع آن نمانید.
پیشگیری همیشه آسان‌تر از مواجهه با یک وضعیت اضطراری است. خوشبختانه چند اقدام ساده می‌تواند احتمال این اتفاق را کاهش دهد.
محدودیت سنی درج‌شده روی بسته‌بندی را جدی بگیرید. قطعاتی که برای کودک بزرگ‌تر مناسب هستند، ممکن است برای نوزاد یا کودک نوپا خطر خفگی ایجاد کنند.
البته سن درج‌شده تنها معیار نیست؛ مهارت رشدی کودک و عادت او به بردن اشیا به دهان نیز اهمیت دارد.
پیش از بازی، قطعات پلاستیکی شکسته، چرخ‌های جداشده، مهره‌های لق، پیچ‌های بیرون‌آمده و بخش‌های آسیب‌دیده را بررسی کنید.
اگر قطعه‌ای جدا شده یا احتمال شکستگی وجود دارد، اسباب‌بازی را تا زمان رفع مشکل از دسترس کودک دور نگه دارید.
محفظه باتری اسباب‌بازی‌های الکترونیکی باید به‌درستی بسته و در صورت طراحی محصول، با پیچ محکم شده باشد.
باتری‌های نو و مصرف‌شده را دور از دسترس کودکان نگه دارید و باتری مصرف‌شده را بلافاصله به شکل ایمن دفع کنید.
مهره‌ها، سکه‌ها، دکمه‌ها، آهن‌رباها و قطعات جداشده بازی‌های ساختنی را روی زمین یا میز رها نکنید.
اگر در خانه چند کودک با سنین متفاوت دارید، بهتر است برای بازی‌هایی که قطعات کوچک دارند، محل و زمان مشخصی تعیین کنید.
نظارت بزرگسالان اهمیت زیادی دارد، به‌خصوص برای کودکانی که هنوز اشیا را با دهان خود کشف می‌کنند.
بااین‌حال، نظارت به‌تنهایی کافی نیست؛ انتخاب اسباب‌بازی مناسب و ایمن‌سازی محیط نیز ضروری است.
پیش از آنکه اسباب‌بازی را در اختیار کودک قرار دهید، این موارد را بررسی کنید:
اسباب‌بازی با سن و مهارت رشدی کودک متناسب است.
قطعات کوچک و جداشدنی ندارد که برای کودک خطرناک باشند.
هیچ بخش شکسته، ترک‌خورده یا لق وجود ندارد.
پیچ‌ها و اتصالات محکم هستند.
محفظه باتری به‌درستی بسته شده است.
باتری سکه‌ای و آهن‌ربا در دسترس کودک نیستند.
محل بازی از مهره، سکه و قطعات ریز دیگر پاک است.
کودک متناسب با سن و شرایط خود هنگام بازی تحت نظارت قرار دارد.
بستگی به نوع جسم دارد. باتری سکه‌ای، آهن‌ربا و اجسام نوک‌تیز نیازمند ارزیابی فوری هستند، حتی اگر کودک علامتی نداشته باشد. برای سایر اجسام نیز اندازه، شکل، سن کودک و علائم اهمیت دارند. اگر نوع جسم مشخص نیست، با مرکز درمانی مشورت کنید.
سرفه ناگهانی، مشکل بلع، جاری شدن آب دهان، عق زدن و احساس گیر کردن جسم از علائم احتمالی هستند. اگر کودک نمی‌تواند نفس بکشد یا سرفه مؤثر داشته باشد، احتمال خفگی شدید وجود دارد و باید فوراً کمک اضطراری دریافت کند.
اگر مهره نوک‌تیز نیست و کودک علامتی ندارد، ممکن است جسم بدون مشکل عبور کند؛ اما ابتدا باید اندازه، جنس و شرایط کودک بررسی شود. اگر کودک کم‌سن است، جسم بزرگ است یا هرگونه علامتی دارد، ارزیابی پزشکی ضروری است.
خیر، اگر احتمال می‌دهید جسم در گلو یا مری گیر کرده است، برای پایین بردن آن آب یا غذا ندهید. اگر بلعیدن باتری یا جسم خطرناک مطرح است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید و دستورهای متخصص را دنبال کنید.
فوراً به اورژانس مراجعه کنید، حتی اگر کودک هیچ علامتی ندارد. بلعیدن چند آهن‌ربا یا آهن‌ربا همراه با جسم فلزی می‌تواند باعث آسیب جدی به روده شود.
نه همیشه. پس از ارزیابی پزشکی، اگر مراقبت در منزل توصیه شود، پزشک مشخص می‌کند آیا یافتن جسم دفع‌شده یا پیگیری دیگری لازم است.
هیچ اسباب‌بازی‌ای بدون توجه به شرایط استفاده، نگهداری و سن کودک کاملاً بی‌خطر نیست. حتی اسباب‌بازی مناسب سن نیز ممکن است بر اثر شکستگی یا استفاده نادرست، قطعات خطرناکی ایجاد کند.
اگر کودک قطعه‌ای از اسباب‌بازی را بلعید، ابتدا وضعیت تنفس و هوشیاری او را بررسی کنید. اگر نشانه‌های خفگی شدید وجود دارد، فوراً کمک اضطراری بگیرید و اقدامات کمک‌های اولیه متناسب با سن کودک را انجام دهید.
اگر کودک نفس می‌کشد اما جسمی را بلعیده است، نوع جسم اهمیت زیادی دارد. باتری سکه‌ای، آهن‌ربا و اجسام نوک‌تیز نیازمند رسیدگی فوری هستند. در صورت دشواری بلع، جاری شدن آب دهان، درد یا استفراغ نیز باید کودک سریعاً ارزیابی پزشکی شود.
در نهایت، انتخاب اسباب‌بازی متناسب با سن، بررسی قطعات و ایمن‌سازی محیط بازی از مهم‌ترین اقداماتی هستند که والدین می‌توانند برای کاهش این خطر انجام دهند.
یادآوری: این مقاله برای آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین ارزیابی پزشکی یا آموزش عملی کمک‌های اولیه نیست. در شرایط اضطراری، با اورژانس تماس بگیرید.
روش پاک کردن رنگ و ماژیک از روی دیوار، مبلمان و پوست کودک
روش پاک کردن اسلایم از موی کودک
Prevent access to child risky items
I made the home environment safe for the child
Preventing children from choking on small objects
How to prevent children from getting electrocuted
